Ukwanda kwezindaba zokuhlukuluzwa kwezemacansini e Zimbabwe sokufaka egcekeni ukwehluleka kwabamelela ukuvikela emphakathini. Abantwana sebehlangana lezingozi okuphambanisa ikusasa labo. Ukuvikelwa kwabantwana sokuletha izijeziso ezinzima.
“Imizamo yonke yehlulwa ngezenzakalo zokuswela ovikelayo. Sifuna ama stakeholders aqinileyo ahlanganisa umuntu wonke hatshi ama pholisa wodwa,” watsho u Evelyn Mafu, umhlali we Hwange.
E Hwange, abantu bathi ukuvikela abantwana ekuhlukuluzweni kwemacansini kumele kwenziwe ngabantu bonke. Lapho abazali besehluleka, umphakathi kawube yiwo omelela abantwana, okuzenza ukuba abantu besebenze ndawonye.
“Ukuhlululuzwa kuyenzeka emphakathini wethu. Ukuvakatshela lapho okwetheswa amacala kutshengisa ukuthi abantwana abavikelwanga, abahlukumezi bagcwele indawo yonke. Abanye abacatshangelwa. Kumele sifundise abantwana sisuse ububi emphakathini wethu,” uyengeza uMafu.
Umhlangano we United Nations ngamalungelo abantwana yikuvumelana lamanye amazwe abazama ukuvikela amalungelo abantwana. Umhlangano lo uyacaza ukuba abantwana bayini, amalungelo abo lalokho okumele kwenziwe nguhulumende. Amalungelo wonke abambene, aqakathekile ngakho akumelanga asuswe ebantwaneni.
Abakhangela ngamalungelo abantwana bathi abazali yibo okumele bakhulise abantwana.
“Nxa umntwana eyintandane omunye ongumdala kuzamele amnakekele. Abazali labanakakeli kumele bakhumbule ngokuhle emntwaneni. Ohulumeni kumele babancedise. Lapho umntwana elabazali bonke, bonke kumele bekhulise umntwana,” Anashe Moyo, okhangela ngamalungelo abantwana.
Ukuvikela abantwana ekuhlukuluzweni, ukungabanakekeli lokubahlanganisa lezinto ezingabalimaza kumele kube ngumsebenzi womuntu wonke. Imideni, imiphakathi Lama NGO, bonke bangadlala indima ekuvikeleni abantwana.
UMoyo uthi abantwana labo kumele bazivikele ekuhlukuluzweni lokuhlanganiswa yizinto ezingabalimaza .
“Ukuhlanganisa umphakathi ekuvikeleni abantwana kuqakathekile, loba bekhona abamelela ukuvikeleka kwabantwana. Abadala labantwana emphakathini kumele babone indaba zokuvikela njalo bancedisane lalabo ababona ngezokuvikela abantwana.”
“Lokho umphakathi okubona endabeni zabantwana kudalwa ngokusuka enhliziyweni – njengokubona kwabantu ngokuhlukuluzwa kwezemacansini lokuhlanganiswa kwabantwana ezintweni ezingabalimaza,” watsho uMoyo.
I UNICEF ithi kunengi okufunakalayo kodwa ukuswelakala kwezinto, ukuswelakala kokudla kumbe ezomnotho ezingamanga kuhle, yikho okwenza ukuthi kwezinye izikhathi abaswelayo bahlukunyezwe yilabo abatholayo.
